Vì sao chênh lệch CNH–CNY thu hẹp không đồng nghĩa nhân dân tệ mạnh lên?

USD/CNH và USD/CNY tiến gần nhau chưa đủ để kết luận nhân dân tệ tăng giá so với đô la. Đồng tiền này có thể mạnh lên ở thị trường ngoài Trung Quốc đại lục, yếu đi ở thị trường trong đại lục, hoặc cùng yếu đi ở cả hai với mức độ khác nhau. Một đường chênh lệch duy nhất sẽ che mất những hướng đi đó nếu không giữ lại hai báo giá gốc.

Một lỗi khác là lấy báo giá bên ngoài hiện tại trừ tỷ giá tham chiếu chính thức đã công bố trước đó, rồi gọi kết quả là chênh lệch thị trường cùng thời điểm. Trước khi tính phải thống nhất thị trường, hướng báo giá, loại giá và thời gian. Toàn bộ số liệu dưới đây là giả định, không phải diễn biến của một phiên thực tế hay cam kết giao dịch được tại các mức giá đó.

Xác định thị trường và dấu của chênh lệch

CNY và CNH phân biệt thị trường nhân dân tệ trong và ngoài Trung Quốc đại lục. Điều đó không có nghĩa số dư ở hai thị trường có thể chuyển đổi vô điều kiện vào bất kỳ lúc nào. Cung cầu vốn, thanh khoản, điều kiện tiếp cận và kết nối thị trường có thể tạo ra giá khác nhau. Gọi C là trung điểm tham chiếu giữa giá mua và bán của USD/CNY giao ngay; H là trung điểm tương ứng của USD/CNH tại cùng thời điểm. Mỗi giá có đơn vị nhân dân tệ trên một đô la tại thị trường của nó.

C và H đều dương. Một báo giá tăng nghĩa là phải trả nhiều nhân dân tệ hơn để mua một đô la tại thị trường ấy, tức nhân dân tệ yếu đi. Giá giảm thì ngược lại. Cùng đơn vị không cho phép bỏ nhãn thị trường; phép so sánh cũng không giả định có thể chuyển tiền miễn phí, tức thời và không bị ràng buộc.

Đặt chênh lệch có dấu d＝H−C. Với H＝7,2300 và C＝7,2000, d＝+0,0300 nhân dân tệ/đô la. Giá tham chiếu của đô la ở bên ngoài cao hơn, nên giá trị tham chiếu bằng đô la của nhân dân tệ bên ngoài thấp hơn. Đồ thị dùng C−H sẽ đảo dấu nhưng không làm thay đổi hai quan sát ban đầu.

Ở đây quy ước một điểm báo giá bằng 0,0001 nhân dân tệ/đô la, nên 0,0300 tương đương 300 điểm. Đây không phải định nghĩa chung về pip, điểm màn hình hay bước giá giao dịch tối thiểu. Mỗi trung điểm được giả định lấy từ giá mua và bán đồng thời của chính thị trường đó; trung điểm không phải giá mua hoặc bán mà người đọc được bảo đảm thực hiện.

Ba hướng đi cùng làm chênh lệch giảm 200 điểm

Điểm xuất phát chung là C＝7,2000, H＝7,2300, chênh 300 điểm báo giá. A, B và C trong bảng là ba kết quả độc lập so với điểm xuất phát, không phải chuỗi giao dịch hoặc chuỗi thời gian.

Ở A chỉ báo giá đô la bên ngoài giảm, nên nhân dân tệ bên ngoài tăng giá. Ở B chỉ báo giá trong đại lục tăng, nên nhân dân tệ trong đại lục mất giá. Ở C cả hai báo giá đô la tăng, nghĩa là nhân dân tệ cùng mất giá ở hai thị trường, nhưng báo giá trong đại lục tăng nhiều hơn. Cả ba kết quả đều có d＝+0,0100, tức 100 điểm.

Đối chiếu bằng Δd＝ΔH−ΔC: A là −0,0200−0＝−0,0200; B là 0−0,0200＝−0,0200; C là 0,0800−0,1000＝−0,0200. Cùng giảm 200 điểm nhưng hướng so với đô la khác nhau. Một chênh lệch dương hẹp hơn chỉ mô tả hai mức giá tương đối gần nhau hơn, không tự tạo ra tín hiệu nhân dân tệ sẽ tăng.

Khi vượt qua số không, cần tách dấu khỏi khoảng cách. Nếu d đi từ +0,0300 sang −0,0400, giá trị có dấu giảm nhưng khoảng cách tuyệt đối tăng từ 0,0300 lên 0,0400. Không thể gọi toàn bộ bước chuyển đó là hội tụ. Phải nói rõ đang xét chênh lệch dương, |d| hay khoảng cách tuyệt đối đã chuẩn hóa.

Điểm báo giá khác điểm cơ bản của một tỷ lệ

Số điểm báo giá là p＝d/0,0001. Một thước đo tương đối dùng báo giá trong đại lục làm mẫu số: q＝10000d/C, tính bằng điểm cơ bản của tỷ lệ. Ban đầu q＝10000×0,0300/7,2000＝41,666667 điểm cơ bản, hay 0,416667%. Vì vậy 300 điểm báo giá không phải 300 điểm cơ bản lợi suất và không phải lãi 3%. q không phải lãi suất, lợi nhuận nắm giữ, phí hay lãi kinh doanh chênh lệch giá.

Tại ba kết quả cùng chênh 100 điểm, q lần lượt là 13,888889 ở A, 13,850416 ở B và 13,698630 ở C. Tử số bằng nhau nhưng mẫu số khác. Đồ thị theo điểm gốc và đồ thị theo phần trăm không nhất thiết giống nhau. Không được đổi định nghĩa giữa các quan sát rồi coi đó là một xu hướng thống nhất.

Xét riêng C＝7,5600, H＝7,5910. Chênh lệch gốc 0,0310 tương đương 310 điểm, rộng hơn 300 ban đầu. Nhưng q＝10000×0,0310/7,5600＝41,005291 điểm cơ bản, lại thấp hơn 41,666667. Mẫu số tăng đủ lớn khiến chỉ số tương đối giảm dù chênh lệch giá gốc tăng; hai phép tính không mâu thuẫn.

Đối tượng so sánh cũng làm thay đổi phần trăm. Ban đầu H/C−1＝+0,416667% là mức báo giá đô la bên ngoài cao hơn bên trong. Nếu so giá trị bằng đô la của một nhân dân tệ ở mỗi thị trường, kết quả là (1/H)/(1/C)−1＝C/H−1＝−0,414938%. Đây là đánh giá tương đối cùng thời điểm, không phải lợi suất giữa hai ngày hay tỷ giá thực hiện được để đổi số dư CNH/CNY.

Không thay trung điểm thị trường hiện tại bằng tỷ giá tham chiếu chính thức

Tỷ giá tham chiếu chính thức hằng ngày được hình thành theo quy trình xác định, dùng báo giá do các nhà tạo lập thị trường gửi và những đầu vào khác của cơ chế. Nó không đơn thuần là trung bình cộng giữa giá mua và bán đang xuất hiện trên màn hình. Hai loại tham chiếu đều có thể hợp lệ nhưng trả lời các câu hỏi khác nhau.

F là tỷ giá chính thức đã công bố sớm hơn trong một ngày giả định. C và H là trung điểm giao ngay tại cùng một thời khắc muộn hơn, cùng múi giờ. Giá và giờ trong bảng chỉ dùng để minh họa, không đại diện một lần công bố có thật.

H−F＝7,2300−7,1800＝0,0500, bằng 500 điểm. Nhưng chênh lệch giao ngay đồng thời của hai thị trường là H−C＝0,0300, chỉ 300 điểm. Phần còn lại C−F＝0,0200, tức 200 điểm, là khoảng cách giữa tham chiếu trong đại lục hiện tại với mức chính thức công bố trước đó.

Đẳng thức đầy đủ là H−F＝(H−C)＋(C−F)＝0,0300＋0,0200＝0,0500. Nó không chứng minh tỷ giá chính thức sai hay có thao túng; nó phân biệt hai phép so sánh. Trừ giá hiện tại cho giá đóng cửa hôm trước cũng đưa thay đổi theo thời gian vào kết quả, không thể gọi đó là chênh lệch đồng thời giữa hai thị trường.

Chênh lệch tham chiếu chưa chứng minh một giao dịch có lãi

Cung cầu vốn, thanh khoản và chi phí tài trợ có thể khác nhau giữa hai thị trường. Có kết nối không bảo đảm một chủ thể cụ thể chuyển được số tiền cần thiết đúng lúc. Thị trường bên ngoài không có nghĩa hoàn toàn tách khỏi chính sách hoặc cơ chế thanh khoản; giá giao ngay bên trong cũng không chỉ sao chép tỷ giá chính thức.

Các cơ chế ấy giải thích vì sao có thể có chênh lệch, nhưng không xác định nguyên nhân của từng quan sát. Một chênh lệch đơn lẻ không đo được vốn rút ra, chứng minh ý định chính sách hay cho biết giá nào sẽ chạy theo giá kia. Khoảng cách lớn hơn là lý do tìm thêm dữ liệu vốn và thanh khoản, không thay thế bằng chứng hoặc đặt ra thời hạn hội tụ chắc chắn.

Nhân chênh lệch tham chiếu với một số tiền đô la chưa tạo thành lợi nhuận ròng. Phải có giá mua và bán đúng phía mà cùng một chủ thể thực sự tiếp cận được, đủ khối lượng, ngày thanh toán tương thích, chuyển tiền được phép và đầy đủ chi phí. Khi chưa xác minh toàn bộ đường thực hiện, chưa có cơ hội kinh doanh chênh lệch giá được chứng minh. Không giả định có thể bỏ qua điều kiện tiếp cận hay chuyển tiền.

Sản phẩm có thể là giao ngay có giao nhận, kỳ hạn không giao nhận, hợp đồng tương lai hoặc phái sinh ký quỹ; không được thay thế tùy ý giá và nghĩa vụ thanh toán. Theo hướng báo giá đang dùng, mua USD/CNH là mua đô la, đồng tiền đứng trước, chứ không phải mua nhân dân tệ. Cần đọc hợp đồng thay vì chỉ nhìn tên cặp tiền.

Giữ hai báo giá gốc và giới hạn kết luận theo dữ liệu

Lưu C và H riêng cùng nguồn, thị trường, dấu thời gian, múi giờ, hướng báo giá, loại giá, khối lượng và định nghĩa ngày thanh toán. Xác định đó là giá mua, giá bán, trung điểm, đóng cửa trước, tỷ giá chính thức hay tham chiếu phái sinh. Làm đầu vào có thể so sánh rồi mới tính.

Dùng quy ước dấu cố định cho d và ghi rõ kích thước một điểm. Nếu tính q, nêu mẫu số và đơn vị tỷ lệ riêng. Khi qua số không, kiểm tra khoảng cách tuyệt đối đang xét; dùng Δd＝ΔH−ΔC để phân biệt nhân dân tệ ở từng thị trường tăng, giảm hay không đổi so với đô la.

Giữ tỷ giá chính thức thành chuỗi F độc lập, không âm thầm thay trung điểm giao ngay trong đại lục hiện tại. Khi đảo báo giá có thể xem vì sao mẫu số của tỷ lệ thay đổi khi đảo chiều báo giá ngoại hối; đổi tử và mẫu làm thay đổi dấu diễn giải và phần trăm, không làm thay đổi trạng thái thị trường đã quan sát.

Cuối cùng tách mô tả, lý giải và thực hiện. Tham chiếu đồng thời xác minh được một chênh lệch; nguyên nhân cần thêm bằng chứng, còn giao dịch cần điều kiện thực thi. Thiếu thời điểm, định nghĩa giá hay quyền tiếp cận thì để phần kết luận đó mở. Chênh lệch hẹp hơn không tự trở thành dự báo nhân dân tệ mạnh lên.