Mua lại cổ phiếu làm EPS tăng: có thực sự tạo thêm giá trị?

Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu có thể tăng 11% dù lợi nhuận doanh nghiệp không tăng. Chỉ cần cùng một khoản lợi nhuận được chia cho ít cổ phiếu hơn. Mua lại cổ phiếu có thể nâng EPS mà không cải thiện hoạt động; nếu trả giá quá cao, giá trị của mỗi cổ phiếu còn lại thậm chí có thể giảm.

Cần tách ba vấn đề: số cổ phiếu lưu hành thực sự giảm bao nhiêu, chi phí sử dụng vốn là gì và doanh nghiệp trả giá nào. Hạn mức được duyệt chưa trả lời được chúng. Các ví dụ đều giả định; số tiền và số cổ phiếu tính bằng triệu, dùng chung một đồng tiền.

Mua lại 10% chưa chắc làm EPS cả năm tăng 11%

Giả sử lợi nhuận năm dành cho cổ đông phổ thông là 100, số cổ phiếu lưu hành suốt năm là 100. EPS cơ bản bằng 1. Mua lại 10 cổ phiếu ở giá 20 cần 200. Nếu lợi nhuận không đổi, không có phí hay biến động cổ phiếu khác và giao dịch có hiệu lực ngay đầu kỳ, mẫu số còn 90. EPS lên 1,1111, tăng 11,11%.

Báo cáo dùng số cổ phiếu lưu hành bình quân gia quyền, không phải số cuối kỳ hay lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Mua càng muộn, tác động trong kỳ càng nhỏ. Các tỷ trọng dưới đây là phần thời gian chính xác của kỳ báo cáo, không giả định một ngày lịch cụ thể luôn chia năm thành hai nửa bằng nhau.

Cả ba trường hợp đều kết thúc với 90 cổ phiếu nhưng EPS năm khác nhau. Dùng số cuối kỳ sẽ xóa mất yếu tố thời gian. Cũng phải tách hạn mức cho phép, tiền đã chi và cổ phiếu thực sự rời lưu hành. Phần chưa thực hiện không được trừ trước khỏi mẫu số. Đối chiếu công bố giao dịch với lưu chuyển tiền tệ và thuyết minh EPS.

Chi phí vốn có thể xóa hết phần tăng thêm

Đặt giao dịch ở đầu năm. Nếu 200 tiền mặt có thể tạo lợi tức sau thuế 3% một năm, doanh nghiệp mất thu nhập 6. Lợi nhuận còn 94, EPS là 94/90 = 1,0444, chỉ tăng 4,44% thay vì 11,11%. Mức 3% là đầu vào giả định, không phải lãi suất tiền gửi hiện hành hay thuế suất.

Trong phương án vay nợ với chi phí năm sau thuế 5%, chi phí là 10, lợi nhuận còn 90 và EPS vẫn bằng 1. Nếu chi phí 6%, EPS giảm còn 88/90 = 0,9778. Tiền mặt và nợ là hai phương án thay thế trong ví dụ; không trừ cả hai chi phí cho cùng 200, trừ khi cơ cấu tài trợ thực tế là hỗn hợp.

Với lợi nhuận ổn định, mua đầu kỳ, không có phí và biến động cổ phiếu khác, ngưỡng hòa vốn so sánh chi phí vốn sau thuế với tỷ suất lợi nhuận trên giá mua lại. EPS 1 chia giá 20 cho kết quả 5%. Chi phí thấp hơn làm EPS tăng; bằng nhau thì trung tính. Đây là phép kiểm tra kế toán, không chứng minh cổ phiếu rẻ. Lợi nhuận kinh doanh, hiệu ứng thuế, thu nhập tiền mặt hoặc điều kiện tín dụng thay đổi đều cần tính lại.

Lượng mua gộp không phải mức giảm ròng

Doanh nghiệp có thể mua lại đồng thời phát hành cổ phiếu để trả thưởng, thanh toán thương vụ hoặc huy động vốn. Nếu đầu năm mua 10 và đồng thời thực sự phát hành 6, mức giảm ròng chỉ là 4, bình quân còn 96. Với lợi nhuận 100 trong tình huống riêng này, EPS bằng 1,0417. Chỉ nhấn mạnh mua 10% sẽ bỏ qua tác động phát hành.

Việc trao quyền thưởng cổ phiếu không nhất thiết đồng nghĩa phát hành cổ phiếu phổ thông ngay ngày đó. Cổ phiếu tiềm năng đi vào EPS pha loãng theo chuẩn mực áp dụng và kiểm tra tác động chống pha loãng. Hãy đọc bảng đối chiếu mẫu số cơ bản và pha loãng thay vì cộng mọi quyền chọn chưa thực hiện. Trong kỳ lỗ, hai EPS bằng nhau không chứng minh tương lai không bị pha loãng.

Chia tách cổ phiếu là chuyện khác: đơn vị trên mỗi cổ phiếu thay đổi, không phải hoạt động kinh doanh. Cần dùng số lịch sử đã điều chỉnh để so sánh. EPS giảm cơ học sau chia tách không đồng nghĩa kinh doanh yếu đi. Mua lại chuyển tiền cho người bán và thay đổi tỷ lệ sở hữu; chia tách đơn thuần không có cùng bản chất đó.

EPS tăng vẫn có thể đi kèm giá trị mỗi cổ phiếu giảm

Giả sử giá trị nội tại vốn chủ sở hữu trước mua lại là 1.600, gồm tiền mặt, cho 100 cổ phiếu: 16 mỗi cổ phiếu. Giữ nguyên giá trị hoạt động, giả định tiền dùng mua lại không sinh lời, bỏ qua thuế, phí và hiệu ứng tín hiệu. Chi 200 mua 10 ở giá 20 để lại giá trị 1.400 cho 90 cổ phiếu, tức 15,56 mỗi cổ phiếu. EPS có thể tăng từ 1 lên 1,1111 trong khi giá trị kinh tế còn lại giảm.

Nếu cùng 10 cổ phiếu có thể mua ở giá 10, chi phí chỉ 100. Giá trị còn lại 1.500/90 bằng 16,67 mỗi cổ phiếu. Điều tạo khác biệt là giá trả, không phải quy mô thông báo. Giá trị nội tại ở đây là giả định phân tích, không phải báo giá quan sát trực tiếp; định giá sai sẽ làm kết luận mất cơ sở.

Mua lại còn tiêu hao thanh khoản và có thể tăng đòn bẩy. Vay ở đỉnh lợi nhuận để mua có thể làm đẹp EPS quá khứ nhưng giảm sức chịu đựng của bảng cân đối. Khác với cổ tức tiền mặt trong tổng lợi nhuận cổ phiếu, mua lại không trả tiền theo tỷ lệ cho mọi người tiếp tục nắm giữ. Không cộng chi tiêu của công ty vào lợi nhuận cá nhân như cổ tức đã nhận.

Sáu bước kiểm tra một thông báo

1. Tách phê duyệt và thực hiện: tiền chi, cổ phiếu mua, giá bình quân và thời gian. Loại hạn mức chưa dùng khỏi phép tính.
2. Lấy lợi nhuận dành cho cổ đông phổ thông và số bình quân gia quyền từ thuyết minh. Đồng nhất năm, quý và hoạt động liên tục.
3. Gán trọng số thời gian, đối chiếu phát hành, hủy, cổ phiếu quỹ và thưởng để xác định thay đổi ròng.
4. Tính riêng phương án tiền mặt và nợ, trừ thu nhập sau thuế bị mất hoặc chi phí tài trợ tăng thêm, không tính hai lần.
5. So giá với vùng giá trị có cơ sở, cách sử dụng vốn khác và khả năng chịu đựng tài chính.
6. Kiểm tra cổ phiếu bình quân, tiền và nợ ở báo cáo sau. Sửa nhận định nếu thiếu thực hiện, lợi nhuận đổi hoặc pha loãng bù trừ lượng mua.

Kết luận tốt giải thích riêng biến động lợi nhuận và biến động số cổ phiếu. Mẫu số nhỏ hơn không chứng minh tăng trưởng hoạt động, cũng không hứa hẹn giá tăng. Thực hiện, chi phí và giá mua phải cùng hỗ trợ đánh giá về chất lượng phân bổ vốn.