Giá sạch và giá đầy đủ của trái phiếu: lãi tích lũy và lợi nhuận thực tế

Trái phiếu báo giá 98 nhưng mua mệnh giá 10.000 lại phải trả 9.900 thay vì 9.800. Khoản chênh chưa chắc là phí môi giới. Nếu màn hình hiển thị giá sạch, lãi tích lũy chưa nằm trong giá đó nhưng thường được cộng vào số tiền thanh toán.

Sai lầm dễ làm lợi nhuận bị thổi phồng là chỉ lấy giá sạch làm vốn mua rồi tính toàn bộ kỳ lãi tiếp theo như thu nhập mới. Một phần tiền lãi đã được trả cho người bán ngay lúc mua. Muốn biết kết quả thật, phải đặt giá mua, giá bán đã gồm lãi, lãi nhận trong kỳ và chi phí vào cùng một sổ tiền.

Từ giá 98 đến khoản thanh toán 9.900

Giả sử một trái phiếu lãi suất cố định, mệnh giá 100, lãi suất danh nghĩa 4% mỗi năm, trả hai lần, mỗi lần 2. Để dễ kiểm tra, quy định mỗi kỳ có 180 đơn vị tính lãi và giao dịch mua được thanh toán sau 90 đơn vị kể từ kỳ trả trước. Đây là ví dụ giả định bằng một đồng tiền, trước phí, thuế, tài trợ vốn, vỡ nợ và cơ chế đặc biệt về quyền nhận lãi.

Lãi tích lũy trên mỗi 100 mệnh giá là 2 × 90 / 180 = 1. Giá sạch 98 cộng 1 thành giá đầy đủ 99. Với mệnh giá 10.000, số tiền cho trái phiếu là 10.000 / 100 × 99 = 9.900, gồm giá chưa có lãi 9.800 và lãi tích lũy 100.

Giá đầy đủ = giá sạch + lãi tích lũy. Sau khi nhân theo mệnh giá, cần tính riêng các khoản phí áp dụng. Báo giá 98 thường là 98% mệnh giá, không phải bất kỳ trái phiếu nào cũng chỉ trả 98 cho một đơn vị bất kể quy mô. Tiền lãi hợp đồng tính trên mệnh giá, không tính trên số 9.900 bỏ ra.

Lãi tích lũy phân chia kỳ thanh toán sắp tới giữa người bán đã nắm giữ trước đó và người mua sẽ nhận tiền. Nó không phải phí hay khoản thu được bảo vệ. Nếu tổ chức phát hành không trả lãi, phần đã trả lúc mua không tự động được hoàn lại.

Bán trước kỳ lãi: tách tăng giá khỏi lãi phát sinh

Giả sử bán sau 45 đơn vị nữa với giá sạch 99, chưa nhận kỳ lãi nào. Kỳ hiện tại đã qua 135 đơn vị. Lãi tích lũy bằng 2 × 135 / 180 = 1,5, đưa giá đầy đủ lên 100,5.

Lợi nhuận 150 gồm 100 tăng giá sạch và 50 lãi phát sinh thêm. Tỷ suất trong thời gian nắm giữ là 150 / 9.900 ≈ 1,5152%, không phải chia cho 9.800. Đây không phải tỷ suất năm hóa hay lợi suất đến đáo hạn.

Nếu tổng chi phí 30 đều bị trừ lúc bán, lợi nhuận ròng còn 120, tương đương khoảng 1,2121%. Nếu có phí trả lúc mua, mẫu số vốn ban đầu cũng tăng. Chỉ trừ phí khỏi lợi nhuận có thể chưa phản ánh đúng tiền thực sự đầu tư.

Đi qua ngày trả lãi mà không ghi nhận hai lần

Xét một đường đi khác: không bán sau 45 đơn vị, mà nhận kỳ lãi 200 rồi bán sau đó 30 đơn vị. Tổng thời gian từ lúc mua là 120 đơn vị. Lãi nhận được giữ bằng tiền mặt, không tái đầu tư. Với giá sạch bán 99, lãi kỳ mới bằng 2 × 30 / 180 = một phần ba; tiền bán khoảng 9.933,33.

Kết quả = 9.933,33 + 200 − 9.900 ≈ 233,33; tỷ suất ≈ 2,3569%. Có thể tách thành tăng giá 100, tiền lãi 200, lãi tích lũy cuối kỳ 33,33, rồi trừ 100 lãi đã mua lúc đầu. Bỏ phép trừ cuối sẽ biến thu nhập đã trả tiền để có thành thu nhập mới. Hai thời điểm bán là hai kịch bản thay thế, không cộng lợi nhuận của chúng.

Việc trả lãi tự nó không tạo thêm tài sản. Giữ giá sạch ở 99 chỉ để tách cơ chế: ngay trước trả lãi, giá đầy đủ tiến gần 101; ngay sau đó còn trái phiếu 99 và tiền 2, tổng vẫn 101. Thực tế, lãi suất thị trường, tín dụng và thanh khoản có thể đồng thời làm giá sạch thay đổi. Đây không phải dự báo giá trong ngày.

Vì sao hai công cụ tính lãi cho kết quả khác nhau?

Trước hết hãy đối chiếu ngày thanh toán, không chỉ ngày khớp giao dịch. Trong ví dụ, thêm một đơn vị tính lãi làm tăng 2 / 180 trên mỗi 100 mệnh giá, tức khoảng 1,11 cho vị thế 10.000. Chênh lệch ngày rất nhỏ cũng có thể gây lệch số trên xác nhận.

Tiếp theo là quy ước đếm ngày. Con số 180 là giả định, không khẳng định mọi nửa năm có 180 ngày lịch. Số ngày thực tế, các biến thể 30/360, kỳ lãi đầu ngắn hoặc dài, cuối tháng, năm nhuận và ngày nghỉ phải xử lý theo điều kiện trái phiếu.

Quyền nhận kỳ lãi tới cần kiểm tra riêng. Trong giai đoạn giao dịch không kèm quyền đó, người mua có thể không nhận khoản sắp trả; điều chỉnh có thể là hoàn một phần lãi thay vì lãi tích lũy dương thông thường. Ngày trả trước, ngày trả sau, ngày thanh toán, cơ sở tính và người hưởng phải khớp nhau. Chỉ đếm số ngày còn lại là chưa đủ.

Đồ thị giá không thay được tổng lợi nhuận

Chuỗi giá sạch loại phần lãi tích lũy trong kỳ để dễ quan sát thị trường định giá lại, nhưng không làm giá ổn định. Giá đầy đủ có lãi hiện tại và thay đổi cơ học khi trả lãi. Tổng lợi nhuận còn tính tiền thực nhận và cách sử dụng sau đó. Trộn ba loại số liệu có thể khiến chuyển tài sản thành tiền bị xem là lỗ, hoặc khiến thu nhập bị ghi hai lần.

Phân biệt lợi suất đến đáo hạn và lợi nhuận thực tế cũng cần cùng trình tự: xác định dòng tiền và thời hạn trước khi chọn tỷ lệ. Năm hóa một khoản lời ngắn không chứng minh khả năng lặp lại kết quả đó.

Phải dựng lại mô hình cho trái phiếu vỡ nợ giao dịch không tách lãi tích lũy, lãi suất thả nổi, liên kết lạm phát, trả gốc dần hoặc kỳ lãi đầu bất thường. Giá trị một đơn vị quỹ trái phiếu không phải giá sạch của một trái phiếu riêng lẻ. Phân loại thuế và kế toán cũng có thể khác kết quả kinh tế đang tính.

Năm bước kiểm tra xác nhận giao dịch

1. Xác định mã trái phiếu, mệnh giá, đồng tiền và đơn vị báo giá; tách giá sạch, giá đầy đủ và lợi suất.
2. Kiểm tra lãi suất, tần suất, cơ sở đếm ngày và thanh toán; giải quyết trước quyền nhận lãi cùng các kỳ không tiêu chuẩn.
3. Tự tính lãi trên 100 rồi nhân theo mệnh giá; đối chiếu giá, lãi, phí và tiền thực bị trừ.
4. Khi bán, dùng giá có thể thực hiện và lãi tương ứng; cộng lãi đã nhận, trừ toàn bộ chi ban đầu cùng chi phí khác. Chuyển đổi ngoại tệ tính riêng.
5. Kiểm tra cả dòng tiền và chuyển giao chứng khoán. Giải thích chênh lệch do ngày, làm tròn hoặc quyền, không sửa lợi suất để ép số khớp.

Tăng từ 98 lên 99 chỉ là một dòng của khoản đầu tư. Tách giá, lãi tích lũy và tiền mặt, rồi ghép lại đúng ngày, mới thấy khoản thực trả, thực thu và phần lợi nhuận mới tạo ra.