Mua TIPS ở giá 98 vẫn có thể lỗ: sàn tiền gốc không bảo đảm thu hồi giá mua

Mua trái phiếu Kho bạc Mỹ bảo vệ trước lạm phát, hay TIPS, với giá 98 trên 100 mệnh giá không bảo đảm có lãi danh nghĩa khi giữ tới đáo hạn. Giá niêm yết dưới 100 và số tiền thực trả dưới mệnh giá ban đầu là hai chuyện khác nhau. Người mua trả cả phần điều chỉnh chỉ số đã tích lũy, trong khi sàn tiền gốc tại đáo hạn được tính theo mệnh giá gốc của trái phiếu.

Trong ví dụ giả định mệnh giá 10.000 USD, tỷ lệ chỉ số lúc mua 1,20 và giá chưa điều chỉnh 98, chi phí là 11.760 USD. Nếu một kịch bản giảm mạnh của chỉ số khiến gốc được nâng lên sàn 10.000 USD, nhưng tổng nhận cả coupon chỉ là 10.049 USD, người mua vẫn lỗ 1.711 USD. Cơ chế bảo vệ đã hoạt động; chỉ là nó không bảo vệ toàn bộ giá mua của nhà đầu tư thứ cấp.

Vì sao báo giá 98 lại dẫn tới khoản chi 11.760 USD?

Chọn một TIPS đang lưu hành, còn đúng kỳ trả lãi nửa năm thông thường cuối cùng. Mệnh giá ban đầu N=10.000 USD, lãi suất coupon năm là 1%. Đây không phải trái phiếu TIPS mới phát hành với kỳ hạn sáu tháng.

Giả định việc mua được thanh toán ngay sau khi coupon áp chót đã trả xong; người mua không được hưởng coupon vừa trả. Lãi tích lũy bằng 0, và sau đó chỉ còn khoản coupon nửa năm thông thường tại đáo hạn. Trong giao dịch thực tế, ngày thanh toán và quyền nhận lãi phải được kiểm tra riêng, không được lấy giả định này để bỏ qua lãi tích lũy.

Với tỷ lệ chỉ số tại ngày mua R0=1,20 và giá sạch chưa điều chỉnh P0=98 USD trên 100 USD mệnh giá gốc, số tiền B=N×R0×P0/100. Thay số: 10.000×1,20×98/100=11.760 USD, không phải 9.800 USD. Phần gốc đã tăng theo chỉ số nằm trong giá phải trả, không phải khoản được tặng miễn phí hoặc số gốc được khóa vĩnh viễn từ đó về sau.

Gốc và coupon cuối cùng có hai công thức khác nhau

Gọi RT là tỷ lệ chỉ số tham chiếu tại đáo hạn, với RT dương. Gốc hoàn trả D=10.000×max(RT,1). Trái phiếu trả mức cao hơn giữa gốc đã điều chỉnh và mệnh giá ban đầu. Đây là phạm vi của sàn gốc trong mô hình.

Coupon cuối C=10.000×RT×1%/2=50RT. Không thay RT bằng max(RT,1) trong công thức này. Mang sàn gốc áp sang tiền lãi sẽ làm tăng sai số tiền nhận khi tỷ lệ chỉ số xuống dưới 1.

Tổng tiền nhận là D+C, lãi lỗ danh nghĩa là D+C−11.760, lợi suất đơn giản của kỳ nắm giữ là (D+C)/11.760−1. Đây là lợi suất danh nghĩa của nửa năm cuối, chưa quy đổi theo năm. Nó cũng không phải lợi suất thực hay kết luận về sức mua theo giỏ tiêu dùng cá nhân.

Mô hình không có dòng tiền giữa kỳ và bỏ qua thuế, phí giao dịch, chi phí tài trợ, tái đầu tư. Các kết cục là giả định độc lập, kể cả tình huống sức ép mạnh, không phải báo giá có thể giao dịch của một mã trái phiếu hay dự báo giảm phát. Nhờ chỉ có một ngày nhận tiền, việc so sánh chi phí và tiền thu về không giấu thêm giả định tái đầu tư.

Sàn gốc có hiệu lực, nhà đầu tư vẫn có thể mất tiền

Nếu RT=1,20, gốc là 12.000 USD, coupon 60 USD, tổng 12.060 USD. Lãi 300 USD tương đương lợi suất 2,55102041%. Tỷ lệ tham chiếu không đổi từ lúc mua nhưng giá 98 và khoản coupon cuối vẫn tạo ra kết quả dương.

Nếu RT=1,10, tổng nhận chỉ còn 11.000+55=11.055 USD. Người mua lỗ 705 USD, tương đương −5,99489796%. Tỷ lệ vẫn trên 1 nên chưa cần bổ sung gốc theo sàn. Trái phiếu không hứa đưa tỷ lệ trở lại 1,20 mà nhà đầu tư đã trả tiền để mua.

Ở RT=0,98, nếu không có sàn thì gốc chỉ là 9.800 USD. Sàn nâng khoản này lên 10.000 USD, tức đã bảo vệ thêm 200 USD. Tuy vậy, coupon là 49 USD, không được nâng lên 50. Tổng 10.049 USD thấp hơn chi phí 11.760 USD, tạo lỗ 1.711 USD và lợi suất −14,54931973%.

Không đọc 0,98 thành “giảm phát 2% trong kỳ nắm giữ”. Điểm xuất phát của người mua là 1,20, nên thay đổi là 0,98/1,20−1=−18,33333333%. Chỉ số tham chiếu TIPS có độ trễ, vì vậy khoảng thay đổi này không đồng nhất với tin CPI tức thời có cùng ngày đầu và cuối, càng không phải biến động chi phí sinh hoạt riêng của mỗi người.

Ngưỡng được bổ sung gốc khác ngưỡng thu hồi tiền mua

Phần gốc bổ sung chỉ dương khi RT<1. Tại RT=1, gốc điều chỉnh và mệnh giá ban đầu bằng nhau, phần bổ sung bằng 0. Từ R0=1,20, tỷ lệ tham chiếu phải giảm hơn một phần sáu, tức khoảng 16,66666667%, mới có khoản bổ sung dương. Giảm đúng một phần sáu chưa tạo ra tiền trả thêm.

Ngưỡng hòa vốn bằng tiền lại nằm ở nơi khác. Khi RT≥1, tổng thu là 10.050RT. Giải 10.050RT=11.760 cho RT*=1,170149253731… Tỷ lệ này tương ứng mức giảm khoảng 2,487562189% so với lúc mua. Vì vậy, tiền nhận đã có thể không đủ hoàn vốn dù tỷ lệ đáo hạn vẫn cao hơn 1 và sàn gốc chưa phát sinh khoản bù nào.

Ở RT<1, tiền nhận bằng 10.000+50RT và nhỏ hơn 10.050 USD, nên không có một điểm hòa vốn khác cho chi phí 11.760 USD. Người mua mới cũng không làm sàn tự đặt lại tại tỷ lệ 1,20 của mình.

Con số vô hạn 1,170149253731… là điểm tính toán trong mô hình liên tục. Tỷ lệ chính thức được thể hiện theo quy tắc đến năm chữ số thập phân, còn tiền gốc và lãi có xử lý làm tròn riêng. Hai tỷ lệ liền kề 1,17014 và 1,17015 cho tổng trước khi làm tròn tiền là 11.759,907 USD và 11.760,0075 USD, nằm hai phía của điểm hòa vốn. Điều đó không bảo đảm tài khoản nhận đúng 11.760 USD; phải kiểm tra cách làm tròn từng dòng thực tế.

Trên vùng sàn, tăng tỷ lệ thêm 0,01 làm tổng tiền tăng 100,50 USD. Nếu cả hai điểm vẫn dưới sàn, mức tăng chỉ là 0,50 USD vì gốc đã cố định, còn coupon vẫn thay đổi. Quan hệ tiền tại đáo hạn này không đủ suy ra giá trị thị trường hiện tại của quyền bảo vệ gốc.

Giá mua khác nhau tạo ra kết quả khác dù cùng trái phiếu

Bảng thứ hai chỉ đổi giá mua của cùng một trái phiếu giả định thành 90, 98 hoặc 102. R0, kỳ còn lại và coupon đều giữ nguyên, kết cục cố định RT=1,10. Đây không phải ba cơ hội cùng lúc có thể khớp lệnh trên thị trường.

Tổng tiền đáo hạn đều bằng 11.055 USD, nhưng chi phí lần lượt là 10.800, 11.760 và 12.240 USD. Lãi lỗ danh nghĩa tương ứng +255, −705 và −1.185 USD. Đường đi của chỉ số và điều khoản hoàn gốc giống nhau không xóa vai trò của giá vốn cá nhân.

Điểm hòa vốn liên tục cũng đổi thành khoảng 1,07462687, 1,17014925 và 1,21791045. Các chữ số trong bảng dùng để so sánh mô hình, không phải tỷ lệ chính thức có năm chữ số. Bài toán cũng không suy ngược một lợi suất thực chưa được tính từ các mức giá này. Có sàn mệnh giá không đồng nghĩa lợi suất thực hoặc tổng lợi nhuận của nhà đầu tư chắc chắn không âm.

Bán trước hạn và mua quỹ là những bài toán khác

Nếu bán trước hạn, số tiền thu phụ thuộc giá giao dịch lúc đó, tỷ lệ chỉ số, lãi tích lũy và phí. Sàn tiền gốc tại đáo hạn không phải sàn giá thị trường mỗi ngày. Giá chứng chỉ quỹ trái phiếu cũng không phải cam kết hoàn mệnh giá gốc của một TIPS riêng lẻ cho người giữ chứng chỉ.

Nếu còn nhiều kỳ coupon, phải ghi từng khoản theo ngày trả và tỷ lệ tham chiếu tương ứng. Gộp tiền nhận ở các ngày khác nhau thành tiền đáo hạn sẽ che khuất giả định tái đầu tư. Việc chọn đúng kỳ nửa năm thông thường cuối cùng ở đây giúp cô lập câu hỏi giá mua và sàn gốc.

Lạm phát hòa vốn trên thị trường trái phiếu nói về phần bù lạm phát thể hiện trong giá thị trường. Đó không phải cùng câu hỏi với việc một cá nhân thu lại đủ số tiền đã trả từ gốc và coupon cuối hay không. Không nên thay sổ dòng tiền cá nhân bằng một phép đọc chênh lệch lợi suất thị trường.

Năm bước kiểm tra trước khi dựa vào sàn gốc

1. Nhận diện trái phiếu và dòng tiền còn lại. Kiểm tra mã, mệnh giá ban đầu, coupon, ngày tham chiếu gốc và lịch trả lãi. Không nhầm kỳ cuối sáu tháng với một đợt phát hành TIPS kỳ hạn sáu tháng.
2. Tái lập số tiền thanh toán. Xác nhận giá sạch chưa điều chỉnh hay giá đã điều chỉnh, tỷ lệ ngày mua, lãi tích lũy và phí. Đừng nhân chỉ số lần nữa lên khoản đã điều chỉnh.
3. Tách gốc khỏi lãi. Áp sàn mệnh giá cho gốc, còn coupon dựa vào gốc điều chỉnh tại thời điểm trả. Với RT=0,98, phải tính được gốc 10.000 USD và lãi 49 USD.
4. Tính hai ngưỡng riêng. Phân biệt điều kiện khoản bù gốc dương với điều kiện thu hồi toàn bộ chi phí. Tách điểm liên tục khỏi tỷ lệ chính thức và quy tắc làm tròn tiền.
5. Dùng sổ tiền phù hợp cách nắm giữ. Phân biệt giữ đến hạn, bán sớm và chứng chỉ quỹ. Nếu có nhiều coupon, xử lý thời điểm và tái đầu tư; không gọi lợi suất danh nghĩa là kết quả sức mua thực.

Sàn gốc trả lời trái phiếu hoàn bao nhiêu tại đáo hạn theo mệnh giá ban đầu. Nhà đầu tư còn phải hỏi số đó, cộng lãi thuộc về mình, so với khoản thực trả sau điều chỉnh chỉ số ra sao. “Giá dưới 100” và “có sàn gốc” chưa đủ để biến phép tính thành bảo đảm có lãi.