Sự kiểm soát liên tục của Israel có ý nghĩa gì đối với nền kinh tế Palestine?

Israel được cho là sẽ tiếp tục kiểm soát nền kinh tế Palestine ngay cả khi hòa bình trở lại vùng lãnh thổ này và chiến tranh ở Gaza kết thúc trong bối cảnh các cuộc đàm phán hiện tại, trong khi Palestine cần có tư cách nhà nước để tự đưa ra quyết định, các chuyên gia cho biết. "Tôi không nghĩ rằng những gì đang diễn ra ở Gaza hay các cuộc đàm phán trên toàn thế giới sẽ mang lại nhiều tác động đến nền kinh tế Palestine", Naser Mufrej, giáo sư tài chính và kinh tế tại Đại học Ả Rập Mỹ ở Ramallah nói với The National. "Israel sẽ tiếp tục áp dụng các biện pháp bất lợi đối với nền kinh tế ... tiếp tục theo đuổi chính sách cũ, do đó nền kinh tế sẽ không phục hồi, ít nhất là trong hai, ba tháng tới."

Tuy nhiên, việc thành lập một nhà nước có chủ quyền sẽ mở ra một giai đoạn tăng trưởng kinh tế mới cho vùng lãnh thổ này, với nhiều khoản đầu tư đổ vào hơn. Giáo sư Mufrej cho biết: "Nếu lệnh ngừng bắn ở Gaza mở đường cho một giải pháp công bằng và hòa bình cho toàn bộ cuộc đấu tranh, và kết thúc bằng việc thành lập một nhà nước Palestine có chủ quyền và khả thi, thì điều này sẽ tự động mang lại cái mà chúng ta gọi là nhu cầu về kinh tế, đầu tư, tiêu dùng, và điều đó sẽ tạo ra sự lạc quan, ngay cả trong số các nhà tài trợ". Raja Khalidi, tổng giám đốc Viện Nghiên cứu Chính sách Kinh tế Palestine, cho biết "một Palestine tự do sẽ là một thế lực rất mạnh trong khu vực".

“Chúng tôi có các mô hình tăng trưởng công nghiệp và phát triển nông nghiệp ở Bờ Tây, cùng với các dịch vụ và ngân hàng, vốn có sức cạnh tranh trong khu vực”, ông nói thêm. “Ý tưởng về Nhà nước Palestine hiện là trọng tâm thảo luận. Nhà nước Palestine lẽ ra đã được thành lập vào năm 2003. Đã có một bản hiến pháp được soạn thảo dưới thời tổng thống tiền nhiệm [Yasser] Arafat bởi một ủy ban chuyên trách.” Hiện tại, Israel kiểm soát nền kinh tế Palestine thông qua các hạn chế về lưu thông hàng hóa, lao động và việc phân bổ thuế. Israel cũng thiết lập chính sách tiền tệ của Palestine, với đồng shekel Israel là đồng tiền chính được sử dụng trên lãnh thổ này.

Israel đã giữ lại doanh thu thông quan của Palestine, bao gồm thuế và phí hải quan, nhằm hạn chế nguồn thu nhập của Chính quyền Palestine kể từ khi bắt đầu cuộc chiến tranh ở Gaza. "Tình trạng hiện tại ở Bờ Tây [bị chiếm đóng] sẽ tiếp tục cho đến khi có một thỏa thuận mới", Firas Melhem, cựu thống đốc Cơ quan Tiền tệ Palestine, phát biểu với The National. "Điều này có nghĩa là các hạn chế sẽ tiếp tục và Israel sẽ tiếp tục gây áp lực lên nền kinh tế Palestine bằng cách giữ lại doanh thu của Palestine và khả năng trả lương cho nhân viên khu vực công của họ".

Những bình luận này được đưa ra trong bối cảnh Hamas và Israel đang đàm phán để chấm dứt cuộc chiến kéo dài hai năm tại Gaza sau khi Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump công bố một kế hoạch chi tiết nhằm tái thiết vùng đất này và đưa khu vực này đi theo con đường mà ông hứa hẹn có thể là "hòa bình vĩnh cửu". Kế hoạch này bao gồm "kế hoạch phát triển kinh tế của Trump" nhằm tái thiết Gaza, sẽ được triệu tập bởi các chuyên gia "đã góp phần tạo nên một số thành phố hiện đại kỳ diệu ở Trung Đông". Kế hoạch này cũng sẽ thiết lập một khu kinh tế đặc biệt, nơi sẽ áp dụng thuế quan ưu đãi và tỷ lệ tiếp cận mà Gaza có thể đàm phán với các quốc gia khác.

Nền kinh tế Gaza đã bị tàn phá nặng nề do cuộc chiến bắt đầu vào ngày 7 tháng 10 năm 2023 sau các cuộc tấn công của Hamas vào miền Nam Israel khiến khoảng 1.200 người thiệt mạng, theo các nguồn tin từ Israel. Để trả đũa, Israel đã ném bom Gaza không ngừng nghỉ, khiến hơn 67.000 thường dân thiệt mạng và phá hủy cơ sở hạ tầng thiết yếu. Ngân hàng Thế giới cho biết trong một báo cáo gần đây rằng tính đến đầu năm nay, hoạt động kinh tế ở Gaza gần như bị đình trệ. Sau khi giảm 83% so với cùng kỳ năm ngoái, GDP của Gaza đã giảm thêm 12% trong quý đầu tiên.

Tác động Bờ Tây

Nền kinh tế Bờ Tây cũng gánh chịu hậu quả nặng nề nhất của chiến tranh khi Israel tăng cường các hạn chế đi lại, áp đặt lệnh phong tỏa trên diện rộng và phát động các hoạt động quân sự mới trên lãnh thổ bị chiếm đóng. Theo báo cáo gần đây của Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), người lao động Palestine cũng bị cấm đến nơi làm việc tại Israel, khiến nguồn thu nhập quan trọng của người dân bị mất đi. Tính đến tháng 2, 849 hạn chế đi lại - bao gồm các trạm kiểm soát, cổng đường, gò đất và chiến hào - vẫn tiếp tục hạn chế sự di chuyển của 3,3 triệu người Palestine trên khắp Bờ Tây.

Quan trọng nhất trong số này vẫn là bức tường dài 712 km do Israel xây dựng tại Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng. "Tác động của các hạn chế bổ sung của Israel đã đẩy nền kinh tế Bờ Tây bị chiếm đóng vào sự suy giảm nghiêm trọng nhất trong hơn năm mươi năm qua", Unctad cho biết. "Năm 2024, nền kinh tế suy giảm 17%, tương đương với mức giảm 18,8% tổng sản phẩm quốc nội bình quân đầu người, xóa bỏ 17 năm tiến bộ phát triển, đẩy nền kinh tế nói chung trở lại mức năm 2014 và GDP bình quân đầu người trở lại mức năm 2008."

Tính đến tháng 1 năm ngoái, một cuộc khảo sát của Tổ chức Lao động Quốc tế cho thấy 99% doanh nghiệp ở Bờ Tây đã bị ảnh hưởng tiêu cực do các biện pháp của Israel. Hơn 97% doanh nghiệp vừa và nhỏ báo cáo doanh số sụt giảm, dẫn đến việc cắt giảm việc làm vĩnh viễn tại các cơ sở kinh doanh. Báo cáo cũng đánh giá những thiệt hại kinh tế mà Bờ Tây phải gánh chịu do các hạn chế thắt chặt do Israel áp đặt sau 2.000 cuộc đối đầu (Intifada lần thứ hai) và sau tháng 10 năm 2023, cùng với các hạn chế bổ sung tại Khu vực C, nơi do Israel kiểm soát hoàn toàn.

Theo phân tích của Unctad, nếu không có những hạn chế này, nền kinh tế có thể tạo ra thêm 170,8 tỷ đô la GDP tích lũy từ năm 2000 đến năm ngoái - tương đương 17 lần GDP của Bờ Tây vào năm ngoái.

'Phần lớn mang tính biểu tượng'

Các cường quốc thế giới bao gồm Anh, Pháp, Úc, Bồ Đào Nha và một số quốc gia khác gần đây đã tuyên bố chính thức công nhận Palestine, khơi dậy hy vọng về một nhà nước độc lập với toàn quyền kiểm soát nền kinh tế. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết sự công nhận này "phần lớn chỉ mang tính biểu tượng" và không được kỳ vọng sẽ mang lại lợi ích về mặt kinh tế cho Palestine vì "chủ quyền đối với đất đai vẫn là thành phần chính còn thiếu của một nhà nước Palestine", Anas Iqtait, giảng viên cao cấp tại Đại học Quốc gia Úc, cho biết.

Ông Iqtait cho biết thêm, quyền tự chủ về tài chính của Chính quyền Palestine cũng bị hạn chế, gây áp lực lên tài chính của chính quyền này, với việc thu thuế trong nước chỉ chiếm "khoảng 30 phần trăm chi tiêu, trong khi phần lớn doanh thu là thuế nhập khẩu do Israel thu và chuyển, khiến Chính quyền Palestine trở nên phụ thuộc và dễ bị tổn thương".

Nguồn: THENATIONALNEWS