Vadeli işlemlerde günlük uzlaşma: nakit ve toplam kâr nasıl eşleştirilir?

Vadeli işlem sözleşmesini alış fiyatının üzerinde sattığınız hâlde son günün hesap dökümünde zarar görebilirsiniz. Bu tek başına hata değildir. İşlemin toplam kârı giriş fiyatından, günlük uzlaşma ise önceki günün uzlaşma fiyatından hesaplanır. Daha önce hesaba geçen kazanç, pozisyon kapanınca yeniden ödenmez.

Doğru kontrol iki ayrı hesabı karşılaştırmaktır: günlük nakit farklarının toplamı ve her sözleşmenin girişten çıkışa kârı. Ardından komisyonlarla para yatırma ve çekme işlemleri ayrıştırılır. Bakiyedeki artışın tamamı yatırım getirisi değildir.

Son işlem fiyatı ile uzlaşma fiyatını ayırın

Son işlem fiyatı, günlük uzlaşma fiyatı ve vade sonu nihai uzlaşma fiyatı farklı amaçlara hizmet eder. Borsa belirli bir zaman aralığı ve hesaplama yöntemi kullanabilir; geçici değer sonradan düzeltilebilir. Bu nedenle ilgili sözleşmenin kesinleşmiş fiyatı ve kuralları esas alınmalıdır.

Standart doğrusal bir sözleşmede, dünden taşınan uzun pozisyonun günlük farkı iki uzlaşma fiyatı arasındaki değişimin sözleşme çarpanı ve adetle çarpılmasıdır. Kısa pozisyonda işaret tersine döner. Bugün açılan işlem gerçekleşme fiyatından başlar, bugün kapanan işlem kapanış gerçekleşme fiyatında biter. Ters yapılı sözleşmeler, opsiyonlar, kur çevrimi ve teslimat giderleri bu basit formülle kapsanmaz.

Gerçek vade yerine vade geçişlerinde düzeltilmiş sürekli vadeli işlem grafiği de kullanılamaz. Grafikteki geçmiş fiyatların düzeltilmesi, hesaptaki gerçek işlemleri değiştirmez.

İki sözleşmenin dört günlük hesabı

100 fiyatından iki sözleşme alındığını, her puanın sözleşme başına 50 para birimi olduğunu varsayalım. Tüm tutarlar aynı para birimindedir. Örnek hayalîdir; ilk hesapta komisyon yoktur.

İlk gün (102−100)×50×2=200, ikinci gün (99−102)×50×2=−300 hesaplanır. Üçüncü gün iki parçalıdır: satılan sözleşme önceki 99'dan satış 101'e kadar 100 kazandırır; taşınan sözleşme 99'dan 103'e kadar 200 kazandırır. Günlük toplam 300'dür.

Son gün 102'den satış, önceki uzlaşma 103'e göre −50 yaratır. Oysa bu sözleşme 100'den alınmıştır ve toplam kârı 100'dür. Önceden hesaba geçen 150 ile son günün −50'si birlikte 100 eder. Toplam işlem kârını önceki günlük farklara yeniden eklemek mükerrer kayıt olur.

Günlük toplam 200−300+300−50=150'dir. İşlem bazında ilk sözleşme 50, ikincisi 100 kazandırır; sonuç yine 150'dir. Uzlaşma, nakdin zamanlamasını değiştirir; toplam ekonomik sonucu değiştirmez.

Yatırılan para performans değildir

Her sözleşmenin her işlem yönü için 2 komisyon alınırsa açılış 4, iki kapanış da ayrı ayrı 2 tutar. Toplam 8 maliyet sonrası net kâr 142'dir. Başlangıç nakdi 5000 ve dönem içi ilave yatırma 1000 ise, tüm pozisyonlar kapandığında ve başka düzeltme yoksa son bakiye 5000+1000+150−8=6142 olur.

1142 artışın 1000'i dışarıdan gelmiştir. Tamamen sonuçlanmış bu nakit örneğinde sonuç=son bakiye−ilk bakiye−yatırılan para+çekilen para şeklinde bulunur. Faiz, kur farkı ve diğer kayıtlar varsa ayrıca ayrıştırılır. Gün içinde açık pozisyon bulunan hesapta gösterilen özkaynağın gerçekleşmemiş kârı içerip içermediği ve uzlaşma farkının nakde geçip geçmediği kontrol edilmelidir. Aynı fiyat hareketi iki kez eklenmemelidir.

Teminat bir zarar kalemi değildir

Teminatın bloke edilmesi kullanılabilir bakiyeyi azaltabilir, ancak başlı başına zarar yaratmaz. Teminatın serbest bırakılması da gelir değildir. Nakit, özkaynak, işlem için kullanılabilir tutar ve çekilebilir bakiye; teminat iskontoları, para birimi, zamanlama ve aracı kurum kuralları nedeniyle farklı olabilir.

Ayrı bir örnekte özkaynak 2800, sürdürme teminatı 3000, başlangıç teminatı 3600 olsun. İhlal sonrası başlangıç düzeyine tamamlama gerekiyorsa ek ihtiyaç 200 değil 800'dür. Bunlar güncel piyasa teminatları değildir. Tamamlama süresi, gün içi kontroller ve zorunlu kapatma koşulları gerçek sözleşmeden doğrulanmalıdır.

Sonunda kârlı görünen bir strateji, ara günlerdeki nakit çıkışını finanse edemeyebilir. Nihai kâr ile sürecin likidite ihtiyacı farklı ölçümlerdir; teminat da azami zarar sınırı değildir.

Uyuşmazlığı satır satır daraltın

1. Borsa, vade, yön, adet, çarpan ve uzlaşma para birimini eşleştirin.
2. Takvim günü yerine takas gününü ve kesinleşmiş uzlaşma fiyatını kullanın.
3. Önceki pozisyona tüm gerçekleşmeleri ekleyip çıkarın; kısmi kapanışları ayırın.
4. Taşınan pozisyonlarla yeni işlemleri ayrı hesaplayın. Sözleşme başına yuvarlama ile toplamı yuvarlama aynı sonucu vermeyebilir.
5. Komisyon, para yatırma, çekme ve diğer düzeltmeleri tek tek eşleştirin.
6. Kalan farkı tarih, sözleşme, gerçekleşmeler, kullanılan fiyat ve hesapla birlikte aracı kuruma iletin.

Asıl inceleme konusu, son günün eksi olması değil; bütün ölçütler eşitlendiğinde açıklanamayan farkın hâlâ kalmasıdır.