NDF uzlaşması nasıl hesaplanır? Dolar tahsilatı won faturasını neden ödemez?

Bir şirket NDF sözleşmesinden dolar tahsil ettiği halde Koreli tedarikçisine olan won borcunu henüz ödememiş olabilir. Çünkü teslimatsız vadeli döviz sözleşmesi faturanın para birimini teslim etmez; sözleşmede tanımlanan kur farkını nakden kapatır. Etkili bir korunmayı değerlendirmek için türevdeki tahsilatı, gerçek döviz dönüşümünü ve paranın hangi saatte kullanılabildiğini aynı ödeme planında birleştirmek gerekir.

Won faturası ile dolar uzlaşması iki ayrı işlemdir

Fonlamasını dolar üzerinden düzenleyen bir şirketin sabit 1.300.000.000 Kore wonu borcu olduğunu varsayalım. Şirketin won satın alıp tedarikçiye ödemek için yasal kanalı vardır. Borcu korumak amacıyla dolar uzlaşmalı bir USD/KRW NDF içinde won alır, dolar satar. Bu yön açıkça belirtilmelidir; yalnızca “NDF satın aldı” demek hangi kur hareketinde tahsilat doğacağını anlatmaz.

Dolar nominali N=1.000.000, sözleşme kuru K=1300 won/USD olsun. Korunan won tutarı Q=N×K=1.300.000.000'dur. Dolar nominali teminat tutarı değildir; NDF içinde bu anaparanın wonla fiilen değiştirileceğini de göstermez. Burada başlangıçta nakit ödeme olmadığını varsayıyoruz. Bu kabul, seçilen K'nın piyasa açısından adil fiyatlandığını kanıtlamaz.

R sözleşmede belirlenen referans kur, X ise faturanın ödeme valörü için gerekli wonun tamamını alırken uygulanabilen dönüşüm kurudur. İkisi de bir doların kaç won ettiğini gösterir. Tüm sayılar örnektir; karşı taraflar yükümlülüklerini yerine getirir ve fatura sabit kalır. Komisyon, vergi, ara teminat hareketleri ve fonlama maliyeti hesap dışında tutulur; gerçekte bulunmadıkları iddia edilmez.

İşareti ezberlemeyin, şirketin hangi parayı aldığını kontrol edin

P'yi won borcu olan şirketin net dolar tahsilatı olarak tanımlayalım. Pozitif P tahsilat, negatif P ödeme demektir. Hesap P=Q/R−N=N(K/R−1)=N(K−R)/R şeklindedir. Sabit won borcunun referans kurla dolar karşılığı bulunur ve sözleşmedeki dolar nominali çıkarılır.

Won değer kazandığında R düşer: bir dolar daha az won alır. Şirketin aynı faturayı karşılamak için daha çok dolara ihtiyacı olur; NDF tahsilatı pozitife döner. Won değer kaybederse dönüşüm ihtiyacı azalır ve şirket NDF üzerinden ödeme yapar. Dolar satın alıp won satan karşı yönün net tahsilatı N(1−K/R), yani −P'dir. Başka bir belgede görülen formülün alıcı yönünü kontrol etmeden kopyalamak sonucu tersine çevirir.

Birim denetimi hatayı hemen yakalar. N(K−R) ifadesinin birimi wondur; dolar değildir. R'ye bölmek farkı uzlaşma para birimine dönüştürür. Paydanın unutulması tutarı çok büyük ölçüde şişirebilir. Ters kotasyonda s=1/R ve k=1/K, dolar/won birimindedir; aynı tahsilat P=Q(s−k) olur. Bu kez kullanılan nominal Q, yani won tutarıdır. Kuru ters çevirip yanlış para birimindeki nominali korumak eşdeğer bir formül vermez.

Korunmanın sonucu yalnızca NDF kârında görünmez

Önce fiili dönüşümün referansla aynı kurdan yapılabildiğini, X=R olduğunu kabul edelim. Won satın almanın brüt dolar gideri C=Q/X, iki işlemin toplam net gideri C−P'dir. Pozitif tahsilat dönüşüm maliyetini azaltır; P negatifse çıkarılan negatif sayı ödeme giderini artırır. Aşağıdaki satırlar birbirinden bağımsız ihtimallerdir, günler boyunca izlenen bir kur yolu değildir.

R=1200 iken faturadaki wonu almak 1.083.333,33 dolar ister. NDF'den 83.333,33 dolar gelir; net gider bir milyon dolardır. Bu tahsilatı tek başına bedelsiz kazanç saymak, aynı anda faturanın dolar maliyetinin arttığını görmezden gelir.

R=1400 iken şirketin NDF ödemesi 71.428,57 dolardır. Fakat wonları almak için yalnızca 928.571,43 dolar gerekir ve toplam yine bir milyondur. Dolayısıyla türevde görülen zarar tek başına korunmanın başarısızlığını göstermez. R=1300 ve sıfır uzlaşma tutarında da tedarikçiye ödeme hâlâ yapılmalıdır; sıfır fark, sıfır fatura anlamına gelmez.

Tutarlar anlaşılır olması için sente yuvarlanmıştır; hesaplar yuvarlama öncesi değerlerle yapılır. Gerçek sözleşmenin küsurat ve yuvarlama yöntemi ayrıca geçerlidir. Başarı ölçütü, ayrı bir türev hesabının artıda olması değil, korunmak istenen borçla birlikte oluşan nakit gideridir.

Referans kur ile uygulanabilir dönüşüm kuru neden ayrılır?

Şimdi R'yi 1200'de sabit tutalım. NDF tahsilatı artık 83.333,333… dolardır; şirketin daha sonra hangi X ile dönüşüm yapacağını bekleyip yeniden hesaplanmaz. Şirket bu işlemde aracıya dolar satar. Bu nedenle uygulanabilir X, aracının dolar alış kurudur; ekrandaki orta kur veya ters yöndeki işlemin fiyatı değildir.

Her X için birleşik gider C−P=N+Q(1/X−1/R) eşitliğini sağlar. X=R olduğunda kalan fark sıfırdır. X daha düşükse her dolar daha az won getirir ve gider sözleşmedeki N bütçesini aşar. Kurun bütün fatura tutarı ve gereken valör için geçerli olması gerekir; yalnızca küçük bir tutara ilişkin gösterge fiyat yeterli değildir.

X=1195 olduğunda toplam gider 1.004.532,78 dolara, X=1150 olduğunda 1.047.101,45 dolara çıkar. Referans aynı kalmasına rağmen sırasıyla 4.532,78 ve 47.101,45 dolar ilave gider doğar. Bu tutarlar kur farkının korunma formülündeki kalıntısıdır; tek başına bir komisyon tarifesi değildir.

Farkın nedeni zamanlama, alış-satış tarafı veya erişilebilir piyasa olabilir. Yalnızca iki kur gözleminden hangi etkenin sorumlu olduğu çıkarılamaz; farkın tamamını belirli bir piyasa bazına bağlamak da doğru olmaz. X, R'den yüksek olursa kalan fark şirketin lehine olur ve gider N'nin altına iner. Örnekler olasılık, kayıp sınırı veya gerçek bir fiyat tahmini ifade etmez.

Nihai maliyet sabitken geçici dolar açığı oluşabilir

Yeniden R=X=1200 durumunu alalım. Başlangıçta bir milyon kullanılabilir doları olan şirketin, NDF tahsilatı kullanılabilir hâle gelmeden önce faturayı ödeyecek dönüşümü finanse etmesi gerektiğini varsayalım. Önce gereken brüt tutar 1.083.333,33 dolardır. Şirketin o anda 83.333,33 dolarlık fonlama açığı vardır.

Daha sonra alınan NDF tutarı geçici finansmanı kapatabilir; fonlama giderleri hariç nihai net harcama bir milyon olarak kalır. Ancak faiz veya kredi maliyeti modelin dışındadır. Bir işlemin sonunda dengelenen iki nakit akışı, önceki ödeme anında aynı paranın zaten mevcut olduğu anlamına gelmez.

Bu sıra yalnızca örnek varsayımıdır; bütün NDF'lerin geç ödendiği veya referanstan iki iş günü sonra kapandığı söylenmez. Referansın belirlendiği an, NDF ödeme günü ve kullanılabilirlik saati, gerçek dönüşüm valörü ve tedarikçinin son ödeme saati ayrı kaydedilmelidir. Gelecekte alınacak tutar, henüz kullanılabilir banka bakiyesi değildir.

Faturanın veya sözleşme referansının değişmesi planı bozabilir

Satın alma iptal edilirse won yükümlülüğü kalkabilir ama NDF kendiliğinden iptal olmaz. Artık ortada dengeleyeceği fatura bulunmayan yönlü bir sözleşme kalır. Borç küçüldüğünde fazla, büyüdüğünde eksik korunma oluşabilir. Bu yüzden N×K ile güncel Q'yu eşleştirmek bir defalık işlem değildir.

Gerçek teyit belgesi, referans kaynağını, tarihi, saat dilimini, hesaplama tarafını ve referans yayımlanamadığında uygulanacak yedek yöntemi belirler. Eski bir sözleşme örneği bugünkü bütün işlemlerin takvimi sayılamaz. Günlük kapanış veya orta kur da anlaşılmış referansın yerine keyfî olarak konulamaz. Bu yazı dolar uzlaşmalı bir sözleşmeyi seçer; tüm NDF'lerin tek uzlaşma para birimi dolar değildir.

Vadeli döviz sözleşmesinin vade öncesi değeri ve erken kapatma fiyatı farklı bir incelemedir. Buradaki vade sonu nakit hesabı, bugün çıkış yapılabilecek fiyat değildir. Anapara tesliminin olmaması teminat, geçici finansman veya karşı taraf riski bulunmadığını da göstermez. NDF, yerel para satın alma yetkisi ya da ödeme kanalı yerine geçmez.

Ödeme planını doğrulamak için beş kontrol

1. Faturanın para birimini, Q tutarını, tarihini ve iptal veya değişim ihtimalini doğrulayın. N×K=Q eşleşmesini kurun; dolar nominalini won tutarı sanmayın.
2. Hangi paranın alınıp satıldığını, K ve R birimlerini, uzlaşma para birimini ve pozitif tutarın alıcısını belirleyin. Wonun değerlendiği bir senaryoyla işareti sınayın.
3. Referans kaynağını, tarihini, saat dilimini, hesaplama tarafını ve kesinti hâlindeki yedek yöntemi gerçek sözleşmeden kontrol edin.
4. Yasal dönüşüm kanalından tam tutara ve ödeme valörüne uygun X alın. Doğru alış-satış tarafını kullanın, ek giderleri ayırın ve yalnız P'yi değil C−P'yi hesaplayın.
5. Her tahsilat ve ödemeyi fonların kullanılabilir olacağı saate yerleştirin. Fatura son saati, teminat ve köprü finansmanı gereğini birlikte değerlendirin.

Bir NDF'nin doğru tutarda kapanması, faturanın ödenmesiyle aynı başarı ölçütü değildir. Korunmanın işe yaraması için won miktarı, uygulanabilir dönüşüm ve para erişiminin zamanlaması da uyuşmalıdır. Net maliyet hesabını gerçek bir ödeme planına dönüştüren ayrıntılar bunlardır.