Vadeli İşlemlerde Baz, Vade Eğrisi ve Yenileme Getirisi Nasıl Ayrılır?

Spot fiyatın 100, yakın vadeli sözleşmenin 102, uzak vadeli sözleşmenin 105 olması, hesabın zarar ettiğini veya spot fiyatın mutlaka 105'e çıkacağını göstermez. Bu kotasyonlar farklı araçlar ve teslim tarihleri arasındaki ilişkileri anlatır. Baz, vade yapısı ve pozisyon taşıma getirisi bu yüzden ayrı ayrı okunmalıdır.

Örneklerde varsayımsal fiyatlar kullanılıyor. Gerçek veriler karşılaştırılırken borsa, sözleşme ayı, çarpan, para birimi, ölçü birimi ve teslim koşulları belirlenmelidir.

Bazın işaretinden önce çıkarma yönünü kontrol edin

Burada emtia korunma işlemlerinde yaygın olan baz = spot fiyat − seçilen vadeli sözleşmenin fiyatı tanımını kullanıyoruz. Spot 100 ise yakın sözleşme 102'ye karşı baz −2, uzak sözleşme 105'e karşı −5 olur. Dolayısıyla fiziksel fiyatın kaynağı ve sözleşme ayı bilinmeden baz değeri eksik kalır.

Bazı finansal vadeli işlem kaynakları vadeli fiyat eksi spot fiyat hesabını kullanır. Oradaki +2, burada −2 olarak gösterilen aynı ilişki olabilir. Serileri karşılaştırmadan önce tanımlar eşitlenmelidir. Bu yazıda bazın güçlenmesi, spot eksi vadeli fiyatın artmasıdır; −5'ten −2'ye geçiş de güçlenmedir.

Bu durum iki piyasa düşerken de görülebilir. Spot 100'den 94'e, vadeli fiyat 105'ten 96'ya gerilerse baz −5'ten −2'ye yükselir. Spot 6, vadeli fiyat 9 düşmüştür. Güçlenen yalnızca spotun göreli konumudur; mutlak fiyat yönü hâlâ aşağıdır.

Fiziksel piyasada tek bir evrensel spot fiyat da olmayabilir. Kalite, bölge, taşıma, depolama ve teslim şartları fark yaratır. Uluslararası karşılaştırmada para ve miktar birimleri dönüştürülmelidir. Rastgele bir yerel fiyatı «ana sözleşme» ile karşılaştırmak, işlem yapılabilir bir sapma yerine ürün farklılıklarını ölçebilir.

Vade eğrisi geleceğin fiyat yolu değildir

Vade yapısı, aynı gözlem anında farklı teslim aylarını sıralar. Ardışık 102, 105, 107 fiyatları yukarı eğimli; 105, 102, 100 fiyatları aşağı eğimli bir bölüm oluşturur. Eğri önce yükselip sonra da düşebilir. Tek bir takvim farkıyla bütün vadeler hakkında hüküm verilmemelidir.

Depolanabilen mallarda finansman, depo ve sigorta giderleri uzak vadeyi pahalılaştırabilir. Malı hemen elde bulundurmak fabrikanın çalışmasını sürdürmesini sağlıyorsa, bu kullanım faydası yakın fiyatları destekleyebilir. Mevsimsellik, eski ve yeni mahsul geçişi ile teslim düzeni de önemlidir. Uzak sözleşmenin pahalı olması, gelecekte spotun aynı seviyeye ulaşacağının garantisi değildir.

Yakın dönem arz sıkışıklığı yorumu için birden fazla yakın vade farkının güçlenmesi, teslim edilebilir stokların azalması ve fiziksel işlemlerin veya teslim sürelerinin bunu desteklemesi aranabilir. Yalnızca vadesi bitmek üzere olan tek sözleşme sıçrıyor, diğer aylar ve spot izlemiyorsa teslim kısıtları ile likidite incelenmelidir.

Finansal varlıklarda başka ilişkiler devreye girer. Hisse endeksi vadeli fiyatı finansman maliyeti ve beklenen temettülerle, döviz vadeli fiyatı ise iki paranın faizleri ve kotasyon yönüyle bağlantılıdır. Emtia depolama mantığı, endeksteki normal temettü etkisini açıklamak için doğrudan kullanılamaz.

Yakınsama bugünkü spot fiyatı sabitlemez

Fiziksel teslim ve arbitraj, vadesi dolan sözleşmeyle teslim koşullarına uygun spot arasındaki ilişkiyi sınırlar. Nakdî uzlaşmalı sözleşmeler belirlenen son uzlaşma göstergesini kullanır. Yakınsama, vade sonundaki ilişkiyle ilgilidir; vadeli fiyatın bugünkü spota düşmesini zorunlu kılmaz.

Başlangıçta spot 100 ve vadeli 105 iken ikisi vade sonunda 100 çevresinde de, 110 çevresinde de buluşabilir. Vadeli alıcısı ilk yolda kaybeder, ikincide kazanır. Teslim noktasından uzak bir yerel spot fiyat, taşıma ve kalite farkını koruyabilir.

Arbitrajın depo kapasitesi, finansman, lojistik, teslim yetkisi ve fiziksel malın satılabilirliği gibi şartları vardır. İki kapanış fiyatı arasındaki açıklık risksiz kazancı kanıtlamaz. İki tarafın da uyumlu koşullarla uygulanabilir fiyatları ve bütün maliyetleri hesaplanmalıdır.

Vade değişimindeki fark hesaba anında zarar yazılmaz

Sürekli pozisyon tutmak için eski sözleşme kapatılıp daha ileri tarihli sözleşme açılır. Vade yenileme getirisi, kesintisiz vadeli pozisyonun spot fiyat hareketinden nasıl ayrıştığını incelemeye yarar. Eğriyle bağlantılıdır, ancak farklı iki aracın fiyat farkı işlem anında otomatik bir zarar değildir.

Bir sözleşmenin bir birim varlığı temsil ettiğini, miktarın sürekli bir kaldığını, masraf ve faizin bulunmadığını varsayalım. Yakın sözleşme 102'den alınır. Yenileme sırasında yakın fiyat 100, uzak fiyat 104'tür. Eski pozisyon 100'den kapanınca zarar 2 olur. Yeni sözleşmeyi 104'ten almak, gerçekleşme fiyatına göre başlangıçta sıfır kâr veya zarar demektir. 100 ile 104 arasındaki dört puan ayrıca anında kaybedilmiş değildir.

Sonra spot 100'de kalır ve yeni sözleşme vade yaklaştıkça 104'ten 100'e düşerse, yeni pozisyon 4 kaybeder. İki pozisyonun toplamı −6'dır. Dört puanlık ek zarar, gerçekten tutulan sözleşmenin sonraki fiyat hareketinden doğmuştur. Spot ve eğrinin biçimi görece sabitken yukarı eğim, yenilenen uzun pozisyona böyle bir yük getirebilir; aşağı eğim olumlu katkı sağlayabilir.

Fakat 104'ten alınan sözleşme spotun yükselişiyle 112'de sonlanırsa yeni pozisyon 8 kazanır. Önceki 2 zarar düşülünce toplam kazanç 6'dır. Daha pahalı uzak vade almak mutlaka kaybettirmez; ucuz uzak vade de dayanak varlığın sert düşüşünü ortadan kaldırmaz.

Yüzde getiri için sermaye tabanı açıklanmalıdır. Sabit sözleşme adedi, sabit nominal pozisyon büyüklüğüyle aynı değildir. Yalnızca teminatı payda almak kaldıraç etkisini içerir. Tam fonlanan bir strateji teminat nakdinden faiz kazanabilir; komisyon ve fiyat kayması sonucu azaltır. Spot değişimi, yenileme farkı ve teminat getirisi ortak ölçüye çevrilmeden toplanamaz.

Korunma sonrasında elde edilen fiyatı baz değiştirir

Bir üretici bir birim fiziksel mal satacak olsun. Vadeli sözleşmeyi 105'ten satar ve malı satacağı sırada bazın −3 olmasını bekler; hedeflenen efektif satış fiyatı yaklaşık 102'dir. Satış günü spot 96, vadeli 98 olursa fiziksel gelir 96, kısa pozisyon kârı 7 olur. Efektif fiyat 103'tür.

Eşitlik efektif satış fiyatı = başlangıçtaki vadeli satış fiyatı + fiziksel satış anındaki baz şeklindedir: 105 − 2 = 103. Baz beklentiden bir puan güçlü olduğu için sonuç bir puan iyileşmiştir. Vadeli 98'de kalırken yerel spot sadece 92 ise baz −6 ve efektif fiyat 92 + 7 = 99 olur.

Mal alıcısının uzun vadeli pozisyonla korunmasında da efektif maliyet başlangıçtaki vadeli alış fiyatı artı son bazdır. Güçlenen baz bu alıcının maliyetini artırır. Eşitlikler miktar ve birimlerin eşleştiğini, işlemlerin aynı anda kapandığını ve masraf olmadığını varsayar. Miktar değişikliği, tarih uyumsuzluğu veya ilişkili başka ürünle korunma ek risk bırakır. Aradaki her vade değişiminin sonucu ayrı kaydedilmelidir.

Sürekli grafikteki boşluk sözleşme değişiminden doğabilir

100'deki yakın sözleşmeden 104'teki uzak sözleşmeye geçiş, eski sözleşme yükselmeden grafikte dört puanlık sıçrama yaratabilir. Düzeltilmiş seri bu kopmayı azaltır; fakat geçmiş seviyeleri o tarihte gerçekten işlem yapılabilen fiyatlardan uzaklaştırabilir.

Yöntemi bilinen sürekli seri eğilim incelemesinde kullanılabilir; kâr zarar hesabı gerçek sözleşme ve gerçekleşmelerle yapılmalıdır. Hacim ve açık pozisyon analizi, faaliyetin aylardan birinden diğerine taşınmasını bütün piyasadan çıkışla karıştırmamaya yardımcı olur.

Fiziksel fiyat kaynağını, sözleşme aylarını, farkları, miktarı ve her yenileme işlemini saklamak yorumla hesabı karşılaştırmayı sağlar. Baz spotla ilişkiyi, eğri teslim tarihlerini, işlem kaydı ise para sonucunu açıklar. Üçünün birlikte doğrulanması gerekir.