Kapanış seansında alış dengesizliği varken fiyat neden düşebilir?

Kapanış öncesinde alış emirleri ağır basarken hesaplanan fiyatın gerilemesi ilk bakışta çelişkili görünebilir. Oysa emir dengesizliği belirli bir andaki emir kümesini, belirli bir referans fiyatında anlatır. Sonraki emir akışını sabitlemez; ertesi günün yönünü de söylemez. Doğru okuma için önce hangi fiyatın ve hangi miktarın karşılaştırıldığını belirlemek, ardından emir defterini yeniden hesaplamak gerekir.

Alış fazlası hangi koşullar altında ölçülür?

Tek fiyatlı bir kapanış sürecinde emirlerin hangi miktarda karşılaşabileceği, denenen fiyata bağlıdır. p fiyatında B(p), limiti p veya üzerinde olan alış miktarıdır. S(p), limiti p veya altında olan satış miktarıdır. Basit modelimizde eşleşebilecek miktar Q(p) = min(B, S), aritmetik artık ise N(p) = B − S olur.

N pozitifse o fiyat koşulunda alış tarafında artık vardır. Bu sayı piyasaya giren «net para» değildir: gerçekleşen her işlemde bir alıcı ve bir satıcı bulunur. Ayrıca eğitim amacıyla hesaplanan B − S, borsanın Imbalance adını verdiği alanla otomatik olarak aynı değildir. Referans fiyattaki emirlerin dahil edilip edilmemesi bile sonucu değiştirir. Ekrandaki etiket kadar veri alanının tanımı da önemlidir.

İlk defteri emirlerden başlayarak kurmak

Dolar cinsinden, fiyat adımı 0,01 olan hayali bir pay düşünelim. Alışlar 100,02 limitinden 800 adet, 100,00'dan 400 adet ve 99,98'den 300 adettir. Satışlar 99,96'dan 400 adet, 100,00'dan 300 adet ve 100,02'den 800 adettir. Karşılaştırma için referans fiyatını 100,00'da tutuyoruz.

Altı emrin tamamı aynı varsayımsal seansa katılmaya uygundur. Piyasa emri, gizli veya rezerv miktar, fiyat koruma sınırları, atanmış piyasa yapıcının takdiri ve dağıtım önceliği yoktur. Amaç bu sınırlı defterde Q'yu en yüksek yapan fiyatı bulmaktır. Bu, gerçek NYSE kapanış mekanizmasının bütün kurallarını taklit eden bir sistem değildir.

Referans fiyatı 100,00'da alış artığı 500 adettir. Buna karşın en yüksek eşleşme 100,02'de 800 adet olur. Aradaki fiyatları atlayıp sonuç seçmiyoruz: 99,99'da 400, 100,01'de 700 adet eşleşebilir. 99,96 ve 99,97'de de sonuç 400'dür; daha düşük fiyatlar daha yüksek miktar üretmez. 100,02'nin üzerinde alış kalmaz. Dolayısıyla bu modelde en yüksek miktarı sağlayan fiyat tektir.

Tanım farkı aynı defterde görülebilir. 100,00'ın kesin olarak üzerindeki alışlar 800, referans fiyatında veya daha aşağıda satılabilecek miktar 700'dür. Bu iki grubun farkı 100'dür; referans fiyatındaki bütün uygun alışların farkı olan 500 değildir. Bu karşılaştırma bir alan tanımı dersidir, NYSE veri mesajının eksiksiz hesaplama şeması değildir.

Yeni satış geldiğinde eski görüntüyü yeniden hesaplamak

Şimdi 99,98 limitinden 1.200 adet yeni satış ekleyelim. Emir, ilgili kuralların kabulüne izin verdiği bir zamanda girilmiş olsun. Önceki altı emir iptal edilmiyor; iki görüntü arasında işlem gerçekleşmiyor. Değişen tek unsur yeni satış miktarıdır.

En yüksek eşleşme artık 99,98'de 1.500 adettir. 99,99'da 1.200, 100,01'de 800 adet bulunur; diğer fiyat aralıkları da bu tepeyi aşmaz. Sabit 100,00 referansındaki +500 farkının −700'e dönmesi, eklenen 1.200 adet satışın doğrudan sonucudur.

Modelin seçtiği fiyat 100,02'den 99,98'e, yani 0,04 dolar geriler. İlk değere göre değişim yaklaşık −4 baz puandır. Buna rağmen en yüksek eşleşen miktar 800'den 1.500'e çıkar: yüzde 87,5 artış. Bu, gerçekleşmiş işlemlerden elde edilen bir getiri hesabı değil, iki olası defter sonucunun karşılaştırmasıdır. İlk alış fazlası yanlış bilgi değildi; son durumun garantisi olarak kullanılması yanlıştı.

Miktar artışı neden yön teyidi sayılmaz?

800 adet eşleşme, alıcıdan ve satıcıdan ayrı ayrı sayılarak 1.600 adede çıkarılamaz. Aynı 800 pay el değiştirir. Adet ile parasal tutar da farklıdır; bir miktarı diğerine çevirmek için uygun fiyat gerekir. Büyük bir paydaki bin adet ile likiditesi sınırlı bir paydaki bin adedi aynı fiyat etkisiyle yorumlamak mümkün değildir.

Referans fiyatı hareket ettiğinde, yeni emir gelmese bile fiyat koşulunu sağlayan emirler değişebilir. Bu nedenle iki dengesizlik sayısı karşılaştırılırken hem emir akışı hem referans fiyatı kontrol edilmelidir. Örnekte 100,00'ı sabit tutmamız, yeni satışın etkisini başka bir değişkenden ayırır.

Referansa göre yukarı yönlü baskı, önceki günün kapanışına göre yükseliş anlamına da gelmez. Kişinin alış maliyeti ise üçüncü bir karşılaştırma noktasıdır. Tablolardan evrensel bir alış eşiği ya da «şu kadar fazla emir şu kadar fiyat artışı getirir» katsayısı üretilemez.

NYSE ile Arca'nın takvimini birbirine karıştırmamak

NYSE'nin normal, tam işlem gününde MOC ve LOC emirlerinin olağan giriş son saati ABD Doğu Saati ile 15:50'dir. Sonrasında önemli bir dengesizliği gidermeye yönelik, kurallara uygun istisna emirler kabul edilebilir. Kapanış süreci 16:00'da başlar; her payın aynı saniyede tamamlanacağı sonucu çıkarılamaz. 15:50 de bütün emir türlerinin değişmez biçimde donduğu anlamına gelmez.

NYSE Arca'nın ayrı düzeni vardır; 15:59'daki donma dönemi bunlardan biridir. Arca'daki bir zaman veya gösterge fiyatı alanı, NYSE'nin bütün göstergelerine taşınamaz. Kısaltılmış seanslar ayrıca kontrol edilmelidir. Aracı kurumun müşteri emirlerini kabul ettiği son saat de borsanınkinden daha erken olabilir.

Verinin zaman damgası aynı derecede önemlidir. Bir grafikteki dakika ortalaması, o dakikanın belirli bir saniyesinde erişilebilen emir defteri değildir. Güncel bir mesajı gecikmiş ortalamayla karşılaştırmak, gerçekte var olmayan bir yön değişimini varmış gibi gösterebilir.

Emir türünü beklentiye değil, işlem amacına bağlamak

MOC, kapanış sürecinin belirleyeceği fiyat üzerinden işlem görmeyi hedefler; fiyat baştan belli değildir. LOC ise fiyat sınırı koyar, ancak eşleşmeme veya kurallara göre kısmen gerçekleşme olasılığı doğurur. Limit yazmak, istenen miktarın kesinlikle alınacağı ya da son ana kadar iptal edilebileceği anlamına gelmez.

Portföyün performansı resmi kapanışa göre ölçülüyorsa kapanışa katılmak amaca uygun olabilir. Öncelik kabul edilebilir en kötü fiyatı sınırlamaksa farklı bir tercih gerekir. Seçenekler işlemin toplam gerçekleşme maliyeti üzerinden karşılaştırılmalıdır. Komisyon, fiyat kayması ve gerçekleşmeyen kısmın fırsat maliyeti aynı değerlendirmenin parçalarıdır. Yalnızca gerçekleşen emirleri değerlendirmek, limitli seçeneğin maliyetini olduğundan düşük gösterebilir.

Yorumun geçerli kalması için beş kontrol

1. İşlem yerini, okunan veri alanını ve geçerli tanımını belirleyin. Eğitim amaçlı net farkı resmi göstergeyle eşitlemeyin.
2. Kaynak zaman damgasını ve gecikmeyi kaydedin. Tekil mesajla dakika ortalamasını aynı gözlem saymayın.
3. Referans fiyatını, eşleşebilir miktarı ve varsa ilgili fiyat göstergesini birlikte saklayın. Değişen unsurun emirler mi, referans mı olduğunu ayırın.
4. Emir türünü, limiti, son kabul saatini ve iptal koşullarını hem borsada hem aracı kurumda doğrulayın.
5. Kapanıştan sonra gerçek işlem raporuyla karşılaştırın. Sonradan oluşan defteri, önceden bilinen sinyalin içine yerleştirmeyin.

Yeni emir, değişen referans veya farklı alan tanımı eski çıkarımı geçersiz kılabilir. Dengesizlik, ancak bu koşulları koruyarak okunduğunda işlem ortamı hakkında işe yarar bilgi verir.