Haiti di Ambang Kehancuran: Geng, Politik, dan Negara dalam Kekacauan

Politik di Haiti telah menjadi satu permainan yang membawa maut. Presiden terakhir negara yang dipilih, Jovenel Moïse, telah dibunuh oleh tentera upahan pada tahun 2021, menjerumuskan negara ke dalam lingkaran keganasan geng yang ekstrem. Sejak itu, beribu-ribu orang telah terbunuh atau diculik ketika penjenayah merampas kira-kira 90% ibu kota, Port-au-Prince, sekali gus menghentikan aktiviti ekonomi yang sah.

Kini, krisis baharu sedang melanda negara ini yang berdepan dengan kemungkinan ketiadaan kerajaan langsung. Majlis Presiden Peralihan (TPC), yang ditubuhkan untuk mengemudi negara, dijadualkan dibubarkan pada 7 Februari, tetapi perbalahan dalaman yang sengit telah meletus mengenai siapa yang akan memegang kuasa seterusnya. Konflik dalaman ini bukan sahaja mengancam masa depan Haiti tetapi juga nasib misi keselamatan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu yang dirancang.

Majlis Peralihan dalam Kekacauan

TPC ditubuhkan pada April 2024 hasil rundingan yang diketuai oleh Komuniti Caribbean (Caricom) selepas kumpulan samseng menghalang presiden sementara ketika itu, Ariel Henri, daripada kembali ke Haiti secara fizikal. Dengan parlimen yang telah dibubarkan pada tahun 2020, majlis itu bertujuan untuk menyediakan kestabilan sehingga pilihan raya baharu dapat diadakan. Matlamat asalnya adalah untuk mengadakan undian pada akhir tahun 2025 dan menduduki kerusi kerajaan baharu menjelang 8 Februari 2026.

Rancangan itu telah terbongkar sepenuhnya. TPC telah lumpuh akibat muslihat politik dan usaha ahli-ahlinya untuk melindungi sekutu bersenjata dan mendapatkan sumber. Perdana menteri pertamanya, Gary Conille, terpaksa meletak jawatan selepas hanya enam bulan.

Baru-baru ini, beberapa ahli majlis telah mencuba rampasan kuasa istana untuk menggulingkan Perdana Menteri Alix Didier Fils-Aimé sambil mencadangkan sebuah majlis baharu yang lebih kecil yang akan merangkumi mereka dengan mudah. ​​Ancaman ahli majlis akan menggerakkan kumpulan samseng untuk menakut-nakutkan pesaing dan masyarakat antarabangsa adalah ketara.

Amerika Syarikat telah bertindak balas dengan meletakkan sebuah kapal perang dan tiga kapal pengawal pantai di luar pantai Haiti. Ia juga mengenakan sekatan visa ke atas lima anggota TPC. Pada akhir Januari, Setiausaha Negara AS Marco Rubio menyatakan beliau telah bercakap dengan Fils-Aimé, menekankan "kepentingan tempoh perkhidmatannya yang berterusan" untuk memerangi "geng pengganas dan menstabilkan pulau itu." Rubio menambah bahawa TPC "mesti dibubarkan menjelang 7 Februari tanpa pelaku rasuah."

Keganasan Geng Menjejas Pilihan Raya dan Ekonomi

Kegagalan majlis tersebut untuk mewujudkan keselamatan asas telah membawa akibat yang buruk. Menurut Setiausaha Agung PBB, António Guterres, 8,100 orang terbunuh antara Januari dan November 2025 sahaja di negara yang mempunyai 11 juta penduduk—peningkatan 20% daripada tahun 2024. Keganasan seksual juga telah melonjak.

Kekacauan ini telah menjadikan pilihan raya yang boleh dipercayai mustahil untuk diadakan. Pandangan umum ialah sebarang percubaan untuk menganjurkan undian akan membolehkan kumpulan samseng mengambil alih kerajaan secara rasmi, sama ada melalui paksaan, sokongan kempen atau dengan mencalonkan calon mereka sendiri. Dengan masa depan kerajaan sementara itu sendiri yang tidak menentu selepas 8 Februari, rancangan pilihan raya yang dikemas kini pada akhir 2026 pun kelihatan sangat tidak realistik.

Kesan ekonomi telah mengejutkan. Bank Dunia menganggarkan bahawa menjelang 2024, krisis ini telah menyebabkan Haiti kehilangan aktiviti ekonomi hampir $10 bilion setahun, dengan perusahaan kecil dan sederhana terjejas teruk.

Misi PBB Berisiko Tanpa Rakan Kongsi yang Stabil

Kekosongan politik ini secara langsung menjejaskan misi penting PBB yang direka untuk mengerahkan Pasukan Penindasan Geng (GSF) multinasional yang terdiri daripada 11,000 orang anggota. Objektif pasukan ini adalah untuk membanteras ketua-ketua geng dan merampas semula infrastruktur penting seperti hab pengangkutan. Walau bagaimanapun, misi sedemikian tidak akan berjaya tanpa rakan kongsi kerajaan yang berkesan dan boleh dipercayai di Haiti.

Walaupun pihak berkuasa pentadbiran baharu dibentuk dengan tergesa-gesa, ia tidak mungkin mendapat sokongan meluas. Selama beberapa dekad, corak berulang di Haiti telah menyaksikan tokoh politik dan perniagaan yang korup yang tidak mempunyai kuasa menggunakan kenalan geng mereka untuk mewujudkan huru-hara. "Veto jalanan" ini berkesan melumpuhkan mana-mana kerajaan baharu sebelum ia dapat memulakan tugasnya yang paling mendesak: mereformasi sistem keselamatan dan kehakiman Haiti.

Penyelesaian jangka panjang yang berdaya maju memerlukan lebih daripada sekadar tindakan ketenteraan. Ia menuntut rombakan sepenuhnya terhadap perkhidmatan polis, tentera dan perisikan Haiti, di samping sistem mahkamah yang adil dan cekap untuk memberikan keadilan dan akauntabiliti atas jenayah kejam yang dilakukan setiap hari.

Krisis Pembiayaan Global Menghadapi

Masalah dalaman Haiti yang memburukkan lagi keadaan adalah penurunan mendadak dalam pembiayaan pembangunan global. Dengan pemansuhan Agensi Pembangunan AS (USAID) oleh pentadbiran Donald Trump dan pemotongan bantuan berikutnya oleh UK, Kanada dan EU, sumber kritikal semakin berkurangan.

Kekurangan dana ini boleh membawa maut. Program yang penting untuk kestabilan jangka panjang—seperti perlucutan senjata, demobilisasi dan pengintegrasian semula bekas ahli geng ke dalam masyarakat—kemungkinan besar akan mempunyai sumber yang terhad. Tanpa projek untuk membina semula komuniti dan menjana pekerjaan, tiada alternatif undang-undang kepada kehidupan jenayah, dan ramai yang akan kembali kepada keganasan.

Dengan bantuan tradisional yang semakin mengecil, pendekatan baharu diperlukan. Ini mungkin termasuk sumbangan negara secara langsung kepada dana amanah PBB untuk Haiti, kerjasama yang lebih erat antara badan amal swasta dan bank pembangunan, dan pemanfaatan kiriman wang yang lebih baik daripada diaspora Haiti. Tetapi inisiatif ini memerlukan penyelarasan, kemungkinan besar melalui persidangan penderma utama untuk Haiti—satu acara yang belum ditawarkan oleh sesiapa untuk dianjurkan.